Ranga, miara walor…wartość

Wartość to pojęcie, które stanowi jedną z podstawowych kategorii filozoficznych. Ma wyjątkowo duże znaczenie w rozważaniach z zakresu etyki, antropologii i estetyki. Nie tylko filozofia sięga po „wartość”, ale również religia, socjologia, teologia i psychologia. To obszerne pojęcie potrafi znaleźć niszę w każdej dziedzinie, która w jakiś sposób styka się z materią wartościowania, kategoryzowania i określania istoty rzeczy. Czy jest ta nieuchwytna wartość? Czymś, co jest godne ludzkich dążeń, czymś co stanowi przedmiot szczególnej troski, czymś co jest cenne, warte pożądania. To pojęcie dość nieuchwytne, ponieważ może się odnosić do osób, rzeczy, jak i do idei i zjawisk. Różne dziedziny nauki grupują wartości w określony sposób. Możemy mówić o wartościach niższych i wyższych, duchowych i materialnych. W zależności od zasięgu możemy wyróżniać ogólnoludzkie i lokalne.

System ważności to grupa wartości uporządkowana według stopnia ich ważności, stopnia ważności, jaką odgrywają w życiu ludzi. Można powiedzieć, że wartości są swoistymi kryteriami, kryteriami dążeń społecznych. Każda jednostka dokonuje wyborów, poprzez które demonstruje swój system wartości, a tym samym swoje priorytety. Wartości mają charakter różnicujący, wyodrębniają nas jako jednostkę. Kiedy dochodzi do ujawnienia się naszego systemu wartości? Najczęściej w sytuacjach konfliktowych pokazujemy to, na czym zależy nam najbardziej. W tego rodzaju sytuacjach stresowych konieczny jest wybór, zrezygnowanie z czegoś/kogoś na rzecz innej alternatywy. Wtedy to właśnie w nas rozgrywa się walka, pojawiają się dysonanse poznawcze, z czymś się żegnamy na poczet lepszego jutra, lepszego samopoczucia.

Typów wartości jest cała masa. W każdym z nich pod uwagę brane są inne wytyczne. Pierwsza para to wartości autoteliczne i instrumentalne. Te pierwsze to wartości autonomiczne, główne, zajmujące najwyższe miejsce w hierarchii. To wartości do których realizacji dążymy przez całe nasze życie. Instrumentalne natomiast są pomocne przy realizacji wartości autotelicznych. Podrzędne, o mniejszym znaczeniu – tak możemy je określić. Są narzędziem do wyższych celów. Kolejna para to uznawane i odczuwane. Uznawane wartości wiążą się z przekonaniem, że dane wartości są społecznie akceptowane i pochwalane. Osoba może czuć pewien zewnętrzny nacisk, iż musi je wyznawać. Wartości odczuwane to te, które są w nas głęboko zaszczepione, łączą się one z indywidualnymi skłonnościami. Istotny jest fakt, że ta sama wartość może być dla jednego człowieka uznawaną, dla innego zaś odczuwaną. Istnieje również podział na wartości allocentryczne i egocentryczne. W przypadku tych pierwszych są one ulokowane na zewnątrz Ja, egocentryczne natomiast to te, gdzie Ja znajduje się w centrum uwagi.

Przyjrzyjmy się rozumieniu pojęcia „wartość” w kontekście ekonomii. Nie jest to pojęcie jednoznaczne. Mamy wartość rynkową, aktualną, bieżącą, odtworzeniową. Każda z nich niesie inne znaczenie, ale ciągle tyczy się tego samego kręgu znaczeniowego. W procesie wyceny nieruchomości właściwe zdefiniowanie pojęcia wartości jest konieczne, ponieważ zwiększa bezpieczeństwo obrotu rynkowego. W nomenklaturze polskich przepisów możemy wyznaczyć dwa podstawowe typy wartości: rynkowa i odtworzeniowa.

Wartość to pojęcie szerokie, które zależnie od dziedziny i kontekstu może być różnie interpretowane. Podlega również zróżnicowanym podziałom. Wartość, waga, wycena, miara czy walor…każde z tych słów po krótcy określa pojęcie wartości.